يادداشت

4- اعجاز در ترسيم جامعه مدنى براساس عدل¹

6- تبصير الرحمن و تيسير المنّان‏
تأليف على بن احمد بن ابراهيم مهايمى (م 835 ق) داراى مذهب حنفى و به زبان عربى است. نام كامل تفسير او تبصير الرحمن و تيسير المنّان ببعض ما يشير الى اعجاز القرآن است.
مهايمى يكى از صوفيان قرن نهم بوده و تفسير او از رويكردى صوفيانه برخوردار است .

__________________________________________________
(1). همان، ص 464.
(2). خرمشاهى، همان، ص 716.
روشهاى تفسير قرآن، ص: 265

----------------------------------------------------------------------------

و امام كاظم عليه السّلام در مورد عظمت قرآن و اينكه با گذشت روز و شب و زمان، تغييرى در محتوى و بيان قرآن ايجاد نمى‏شود و اعجاز قرآن آن است كه عصرى نيست، بلكه فراتر از يك عصر و زمان است، مى‏فرمايد:
انّ رجلا سأل ابا عبد اللّه عليه السّلام، ما بال القرآن لا يزداد على النشر و الدرس الّا غضاضه، فقال: لان اللّه تبارك و تعالى لم يجعله لزمان دون زمان و لا لناس دون ناس فهو فى كل زمان جديد و عند كل قوم غضّ الى يوم القيامة «2». امام كاظم عليه السّلام فرمودند:

این کتاب که در گروه پژوهشی تاریخ و تمدن اسلامی دانشگاه معارف اسلامی و به قلم حجت الاسلام دکتر محمدباقر پورامینی و کوشش نعمت الله فیروزی سامان یافته به همت این دانشگاه و دانشگاه بین المللی امام رضا علیه السلام در ۴۳۲صفحه و در قطع وزیری منتشر شد.

د: عقل و قاعده لطف :

عقل نیز حکم می کند که بر طبق قاعده لطف، وحی از هر گونه دخالت شیطان مصون بماند تا هدف نزول که هدایت است، محقق شود.

ه : خرافی بودن غرانیق :

عموم مفسران فریقین، به ویژه مفسران شیعه، دخالت شیطان را نادرست دانسته و غرانیق را یک اسطوره ذکر کرده اند که در اینجا به برخی از اقوال آنها اشاره می شود.

آیة الله معرفت در این مورد از قصه ورقة بن نوفل یاد میکند و آن را اسطوره خرافی می داند؛ زیرا پیامبر را برتر از آن می داند که به هنگام وحی، دچار تزلزل و تردید گردد. او انسان کامل و معصوم است و محتوای قصه نیز بر عدم صحت آن دلالت دارد.

تعریف مصطلح الحديث يا علم الدرايه

علم الدرایه همچنان که اشاره شد در، اصطلاح آن دانشی است که از کیفیت حالات سند حدیث متن، آن چگونگی فرا گرفتن و آداب نقل حدیث، گفتگو می‌نماید.

شیخ بهایی می‌گوید: «هو علم يبحث عن سند الحديث و متنه و كيفية تحمله و آداب نقله» (1) و شهید ثانی می‌فرماید: «علم يبحث فيه عن متن الحديث و سنده و طرقه من صحيحها و سقيمها و عليلها و ما يحتاج اليه ليعرف المقبول منه من المردود» (2)

یعنی علمی است که در آن از متن حدیث و سند و طرق آن بحث می‌کند که مربوط به روایت صحیح و غیر صحیح و ضعیف است، می‌شود و همینطور، بحث از هر آن چیزی است که در آن علم، مورد نیاز

مصادر تفسیری شیعه و اهل‌سنت:
چنان‌که در مباحث پیشین اشاره شد، روش تفسیری به فرایندی اطلاق می‌شود که مبتنی بر منبع باشد. از این‌رو، مصادر تفسیری، نقش مهمی در تعیین روش‌های تفسیری دارند. مفسران شیعه با پیروی از اهل‌بیت و التزام به روش تفسیری ایشان، نخست قرآن و سپس روایات معصومان و عقل را مهم‌ترین منابع تفسیر دانسته و با استناد به آنها، به تفسیر آیات قرآن پرداخته‌اند.

تفسیر سوره حمد حضرت امام خمینی :

تنبيهٌ و نكتةٌ
بدان كه در وجه تقديم إيّاكَ نَعْبُدُ بر إيّاكَ نَسْتَعين، با آنكه به حسب قاعده بايد «استعانت» در عبادت مقدّم بر خود «عبادت» باشد، گفته‏ اند كه «عبادت» بر «استعانت» مقدّم شده، نه بر «اعانت»؛ و گاهى اعانت بى‏ استعانت شود؛ و نيز چون اين دو به هم مرتبط هستند، در تقديم و تأخير فرقى نكند، كَما يُقالُ: قَضيْتَ حَقّى فَأَحْسَنْتَ الَىَّ و احْسَنْتَ الىَّ فَقَضَيْتَ حَقّى؛ «1» و نيز استعانت براى عبادتِ مستأنفه است نه عبادت واقعه؛ و برودت اين وجوه بر ارباب ذوق پوشيده نيست.

بخش دوم

استاد دكتر سيد محمدباقر حجتي و شكل گيري آموزش دانشگاهي علوم قرآن و حديث در ايران

درآمد

تحولات آموزش عالي ايران در دهه هاي پس از پيروزي انقلاب اسلامي، نيازمند بازنگري در ساختار رشته هاي علوم اسلامي و بازتعريف نسبت ميان ميراث علمي حوزه هاي علميه و نظام دانشگاهي بود. در اين ميان، علوم قرآن و حديث بيش از بسياري از
رشته هاي ديگر نيازمند تدوين برنامه هاي آموزشي، تأليف منابع درسي، تربيت استاد و سامانبخشي به هويت علمي خود بود.

اثر

اثر در لغت به معني نتيجه و بازمانده شي ء و علامت و روايت نمودن آمده است و
گفته شده : اثرت الحديث، يعني حديث را روايت نمودم ؛

و در اصطلاح گروهي از محدّثين شيعه، اعم از حديث و خبر دانسته شده و شامل کلام غيرمعصوم نيز شده مانند: مامقاني که مي گويد « اّنه اعمّ من الخبر و الحديث مطلقا »

او پس از ذکر اقوال ديگر، قول اول را که همان عموميت اثر است، برمي گزيند (1 )و شهيد ثاني نيز آن را بهتر مي داند (٢)؛ ولي در نزد غالب محدثين اهل سنت، مانند صبحي صالح و دکتر عجاج و ... به نظر مي آيد که اثر، مرادف خبر و حديث شناخته شده است .