علم الدرایه تطبیقی : تعریف حدیث :

حديث
حديث در لغت به معني جديد و در برابر قديم است (1) و از ابن حجر نقل شده که مراد از آن، کلام پيامبر است که امر جديد و حادث است در برابر قرآن که کلام قديم است . (2)و در اصطلاح شيعه، عبارت از کلامي است که از قول يا فعل يا تقرير پيامبر و امامانِ معصومين حکايت مي کند.

شيخ بهايي مي فرمايد :« کلام يحکي قول المعصوم او فعله او تقريره » (3) بنابر تعريف مذکور، هر کلامي که به معصوم منتهي نگردد، حديث شمرده نمي شود.

عّلامه مامقاني نيز همان تعريف را آورده است (4)و سپس بيان مي دارد که نفس قول يا فعل يا تقرير، حديث نيست و لذا صحيح نيست حديث را چنين تعريف نمود که : ... هو قول المعصوم و ... زيرا قول معصوم غالبا، امر يا نهي است. برخلاف حکايت آن، که در هر حال اخبار است (5)؛

ولي شيخ بهايي مي فرمايد :
مي توان قول معصوم يا حکايت از قول يا فعل يا تقرير را حديث ناميد ولي نفس فعل و تقرير، حديث نيست، بلکه سّنت است . از اين رو، بين حديث و سّنت، عموم و خصوص مي باشد؛ زيرا حديث عام و شامل هر کلام منقول از معصوم است ولي سنت، کلام منقول در باب احکام شرعي است .

بنابراين عبارت مانند ،« قتل الحسين ...یو م الاثنین ..» مبني بر قضاياي تاريخي سّنت به حساب نمي آيد.(6)

در نظر محدّثان اهل سّنت، حديث مترادف با سّنت و غالبًا بر آن چيزي اطلاق مي شود که منسوب به پيامبر باشد و هم چنين شامل حال صحابه وتابعان هم مي شود. برخي از تعاريف را از نظر مي گذرانيم:

۱. دکتر صبحي صالح : لو أخذنا بالرأي السائد بين المحدّثين ولا سيما المتأ ّخرين منهم، لرأينا الحديث والسّنة مترادفين متساويين . (7)

۲. دکتر عجاج : الحديث فی الاصطلاح : اسلفت فی تعريف السنة عندالمحدّثين اّنها ترادف الحديث و يراد بهما کل ما اثر عن الرسول ... و السنة: کل ما اثر عن الرسول من قول او فعل او تقرير او صفة خلقية او ُ خلقية او سيرة سواء أکان ذلک قبل البعثة کتحّنثه فی غار حراء ام بعدها . (8)

حاصل تعار يف مذکور، آن است که حديث و سّنت از نظر عموم محدّثان مترادف اند و هر دو، هر آن چيزي اند که منسوب بر پيامبر است .

البته دکتر عجاج معتقد است که حديث اختصاص بر پيامبر نداشته و قول صحابه و تابعي را نيز شامل مي شود. همو مي گويد: إذا أطلق لفظ الحديث أريد به ما أضيف النبي و قد يراد به ما أضيف إلی صحابي وتابعي. (9)

صبحي صالح هم معتقد است : سّنت همواره مترادف حديث نيست، زيرا حديث عام و شامل قول و فعل پيامبر است ولي سّنت مخصوص بر اعمال پيامبر است و لذا اين گفته صحيح است که مي گويند : هذا الحدیث مخالف للقياس و السّنة و الاجماع.

بنابراين اصطلاح اهل سّنت، اهل حديث نزد آنها متفاوت خواهد بود و اهل سّنت کساني هستند که سّنت پيامبر را بعد از قرآن، يکي از مدارک شرعي مي دانند ولي اهل حديث در برابر اهل رأي کساني اند که فقط به حديث استناد مي کنند. (10)

در تعاريف اهل سّنت، هم چنين از حديث، تعبير به کلامي که قول معصوم ر ا حکايت مي کند، نشده است، آن چنان که در تعاريف شيعه آمده بود؛ نزد شيعه،اطلاق حديث بر کلام غير معصومين، مَجاز مي باشد ولي در نزد اهل سّنت، کلام صحابه و تابعي نيز حديث شمرده شده است. (11)

------------------------------------------------------------

1. مجمع البحرين، ج ۲، ص ۲۴۶ ، قال وسمّي به لتجدّده وحدوثه شيئًا فشيئًا.
2. فتح الباري فی شرح صحيح البخاري، ج ۱، ص ۱۷۳
3 الوجيزه فی علم الدراية، ص ۲
4. مقباس الهداية، ج ۱، ص ۵۷

5 همان، ص ۵۷ ۵۸
6 الوجيزة فی علم الدراية، ص ۲
7 علوم الحديث و مصطلحه، ص ۱۱۳
8. اصول الحديث، علومه و مصطلحه، ص ۱۹ و 27

9- همان، ص ۲۸
10 . علوم الحديث و مصطلحه، ص ۱۱۶
11. تدريب الراوي، ج ۱، ص ۴۲
------------------------------------------------------------------

علم الدرایه تطبیقی . سید رضا مودب . ص 30 تا 32