تاریخ حدیث : اهتمام پیامبر(ص)بر تدوین حدیث

3. اهتمام پیامبر (ص) بر تدوین حدیث

رسول‌‌خدا(ص) نه تنها بر فراگیری و نشر احادیث اهمیت می‌‌داد؛ بلکه بر ثبت آنها نیز اهتمام می‌ورزید و آن را نشان فرهنگ دینی اسلام می‌‌شمرد. پیامبر(ص)، الگویی نیکو برای همه مسلمانان است، آن چنان که خداوند می‌‌فرماید: {‌لَقَد كَانَ لَكُمْ فِی رَسُولِ اللّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ...} (1) .
بدین‌‌جهت سخن و عملکرد او برای ما مسلمانان حجت می‌‌باشد؛ ازاین‌‌رو، تدوین حدیث که حضرت بدان دستور داده، امری گران‌‌سنگ است و می‌‌توان اهتمام پیامبر(ص) بر کتابت در موارد ذیل یافت .

----------------------------
1. احزاب، آیه 21.
-----------------------

امر و توصیه بر کتابت روایات یا اذن بر نوشتن آنها: پیامبر(ص) در دوران رسالت _ به‌ویژه پس از هجرت _ بر نوشتن روایات امر و یا توصیه فراوان داشته‌‌اند که نمونه‌‌های آن چنین است:

1. روایت ابوشاة: هنگام فتح مکه، رسول‌‌خدا(ص) مطالبی در اهمیت مکه و حرم امن الهی فرمودند. ابوشاة که مردی از اهل یمن بود، درخواست کرد تا حدیث پیامبر(ص) برای او نوشته شود. حضرت به نوشتن آن امر کرد که چنین است:

قال رسول‌‌اللّه؟ص؟: ان اللّه تبارك وتعالي حبس عن مكة الفيل و سلّط عليها رسوله والمؤمنين و انّها لم تحلّ لاحد كان قبلي و انّما أحلّت لي ساعة من النهار و انّها لن تحل لاحد بعدي فلا ينفر صيدها و لا يختلي شوكها و لا تحل ساقطتها الاّ لمنشد و من قُتل له قتيل فهو بخير الناظرين. اما ان يُفدي و اما ان يقتل ـ‌‌فقام ابوشاة رجل من اهل اليمن فقال: اكتبوا لي يا رسول‌‌الله‌‌! فقال رسول‌‌الله(ص) : اكتبوا لابي‌‌شاة. (1)

2. روايت عبداللّه بن عمر: قال: يا رسول‌‌الله! أسمع منك احاديث أخاف اَن انساها، فتأذنُ لي ان اكتبها؟ قال: نعم. (2)

3. عن علي‌‌(ع) عن رسول‌‌الله؟ص؟ قال: اكتبوا هذا العلم. (3)

4. عن رافع بن خديج، قال: مرّ علينا رسول‌‌الله يوماً و نحن نتحدث، فقال: ما تحدثون؟ فقلنا: ما سمعنا منك يا رسول‌‌اللّه‌‌... قال: قلت: يا رسول‌‌الله، انّا نسمع منك اشياء أفنكتبها؟ قال: اكتبوا و لا حرج. (4)

5. عن عبداللّه بن عمرو قال: كنت اكتب كل شيء أسمعه من رسول‌‌الله؟ص؟ و أريد حفظه فنهتني قريش و قالوا: تكتب كل شيء تسمعُه من رسول‌‌الله(ص) و رسول‌‌الله بشر يتكلّم في الرضا و الغضب! قال: فأمسكت. فذكرت ذلك لرسول‌‌الله(ص) فقال: اكتب فو الذي نفسي بيده ما خرج منّي الاّ حقّ. (5)

6. عن ابي‌‌هريرة قال: كان رجل من الانصار يجلس إلي رسول‌‌الله(ص) فيسمع من النبي(ص) الحديث فيعجبه و لا يحفظه فشكا إلي رسول‌‌الله(ص) فقال: يا رسول‌‌الله! اني أسمع منك الحديث فيعجبني و لا احفظه. فقال رسول‌‌الله؟ص؟: استعن بيمينك و اشار بيده الي الخطّ. (6)

7. عن انس بن مالك عن النبي(ص) قال: قيّدوا العلم بالكتاب. (7)

در روایات یاد شده بر نوشتن حدیث امر شده یا هنگام پرسش از رسول‌‌خدا(ص) در مورد نوشتن احادیث به دلیل امکان فراموشی آنها، حضرت کتابت را توصیه کرده یا امری مجاز دانسته‌‌اند.

زیرا ایشان می‌‌داند که حافظه افراد به‌‌خوبی نمی‌‌تواند میراث روایی را که بخشی از فهم دین در آینده بدان‌‌ها منوط است، حفظ کند؛ چون با ضعف قوای ذهن، کثرت مطالب و تشابه آنها، حافظه قادر نیست، تمام روایات را به‌‌خاطر بسپارد؛ لذا بر کتابت آنها پافشاری می‌‌کند؛ خصوصاً در روایت هفتم که عبارت «تقیید علم» تعبیر کنایه‌‌ای از نوشتن مطالب است؛ زیرا با کتابت، مطالب علمی محفوظ می‌‌شوند.

---------------------------------------------------------------

1. صحیح بخاری، ج‌‌1، ص‌‌40؛ سنن ترمذی، ج‌‌5، ص‌‌39.
2 . تقیید العلم، ص‌‌76؛ بحارالانوار، ج‌‌2، ص‌‌147؛ سنن دارمی، ج‌‌1، ص‌‌103.
3. كنز العمال فی سنن الاقوال والافعال، ج‌‌10، ص‌‌262.
4 . تقیید العلم، ص‌‌72.
5. مسند احمد حنبل، ج2، ص162؛ مستدرك علی الصحیحین، ج1، ص105.
6. سنن ترمذی، ج5، ص39؛ تقیید العلم، ص66؛ تدوین السنة الشریفه، ص91.
7. كنز العمال فی سنن الاقوال والافعال، ج‌‌10، ص‌‌249.

----------------------------------------------

تاریخ حدیث . مودب . ص 25.