اعجاز قرآن : صرفه (3)

3- شگفتی فصحای عرب در مواجهه با قرآن .

اگر اعجاز قرآن به صرفه باز گردد و نه به قرآن لازم می آید که عربها در آن زمان و همچنین در دورانهای بعد بتوانند مانند آن را حداقل همانند آن در فصاحت و بلاغت بیاورند، در حالی که فصحای بزرگ عرب و شاعران بلیغ و سخنوری مانند «ولید بن مغیره»، «لبيد» كعب»، «نابغه» و... وقتی آیات قرآن را میشنیدند، شگفت زده می شدند و در برابر عظمت فصاحت و بلاغت قرآن خاضع بودند و آن را در رتبه بالایی از فصاحت و بلاغت می دیدند؛

بدین جهت هیچ یک از بزرگان فصاحت و بلاغت، ادعای همانند آوری نداشته و یا هیچ یک قرآن را کلامی همردیف کلام خود ندانسته اند. (1)

معتقدین به صرفه در برابر این اشکال میگویند علو مرتبت قرآن در فصاحت و بلاغت، امری قابل قبول است و در آن تردیدی نیست، لکن، میان کلام فصیح و بلیغی که در اوج است، مانند قرآن و کلام فصیح دیگری که در رتبه پایین تری است، رابطه فاصله میان معجزه و غیر معجزه نیست و بسا ارائه کلام فصیح که در اوج است معجزه نباشد و در توانایی بشری باشد.

اما به نظر می رسد که این پاسخ کافی نباشد چون آن کلامی که مانند قرآن در اوج فصاحت و بلاغت است یا بشر از آوردن آن ناتوان است و در توانایی او نبوده و نیست .
چون کار بشری نیست که سبب اثبات اعجاز قرآن و بیانگر شگفتی فوق العاده قرآن است و ربطی به صرفه ندارد) و یا از آوردن آن ناتوان نیست، که در این صورت آن کلام در اوج و رتبه بالایی که دسترس بشر نباشد، نخواهد بود و لازمه آن همان است که قرآن کلامی و کتابی است که در حوزه توانایی بشر است تا به مانند آن را بیاورد و حداکثر آنکه، در ردیف، برجسته ترین کتاب ها است و افراد خاصی میتوانند مانند آن را بیاورند و لازمه آن، عدم اعجاز متن قرآن خواهد بود که بزرگان و فصحای عرب باوری بر خلاف آن داشتند و معتقد بودند که قرآن کلامی فوق العاده و خارق العاده است.

4- ضرورت وجود همسان قرآن قبل از صرفه .

اگر اعجاز قرآن، به قول به صرفه بازگردد، لازم می آید که پس از نزول قرآن و تحدی و ایجاد صرف الهی، مخالفین در آوردن مانند آن ناتوان و محدود شده باشند و از آنجا که چنین صرفه ای، قبل از نزول، وجود نداشته، پس میباید سخنان یا عباراتی که همانند قرآن است، قبل از نزول قرآن، وجود داشته باشد و عربها میتوانستند با کمک آنها، به معارضه قرآن بپردازند؛

در حالی که در تاریخ هیچ گواه و شاهدی یافت نمی شود که عربها با اشعار و سخنان پیش از صرفه به معارضه قرآن پرداخته باشند. (2)

اشکال یاد شده نیز گرچه آغاز صرفه را هدف قرار داده و قبل از آن را به عنوان دورانی که صرفه وجود نداشته است مطرح می نماید و اشکال کننده آن معتقد است که در آن دوران میباید همسان قرآن وجود داشته باشد؛ اما در هر حال ارائه آن به عنوان معارضه اگر میخواست مصداق تحدی باشد خود مصداقی بوده و صرفه شامل حال آن هم شده و خداوند معارضین را از ارائه آن منع و باز داشته است؛

5- عدم اعتراف اعراب بر سلب علم و قدرت .

اقتضای صرفه از طرف خداوند متعال، آن است که عربها پس از تحدی قرآن و تحقق صرفه، توانایی و قدرت خود را در ایجاد خطبه ها و اشعار فصیح و بلیغ از دست داده باشند و این سلب قدرت، تاکنون ادامه داشته باشد و حال عربها بویژه شعرا و فصحا پس از صرفه و قبل از آن، از جهت ذوق و استعداد و ارائه سخنان فصیح و بلیغ فرق کرده باشد؛

در حالی که چنین اعترافی مشهود نیست و عربها خود را از آوردن مانند قرآن چه پس از تحدی و چه پیش از آن عاجز می دانستند (3) و کسی در خود احساس نمی کرد که سلب قدرت، از او شده باشد.

--------------------------------------------
۱. الذخيره، ص ۳۸۵.
2- شرح المواقف، ج ۸، ص ۲۴۹
3- الطراز عن وجوه الاعجاز، ج ۳، ص ۳۹۵.
--------------------------------------------------------

کتاب اعجاز قرآن . سید رضا مودب . 174و 175

------------------------------------------------