معاد : يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعالَمين :

يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعالَمين :

از دیگر توصیف های خاص در مورد جهان آخرت تعبیر: «يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعالَمين‏»؛ روزى كه مردم در پيشگاه پروردگار جهانيان مى‏ايستند . (1)

منظور از آیه چیست؟ اگر به آیات آغازین سوره مطففین توجه شود مراد خدا معلوم میگردد . در آغاز سوره آمده است «وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفين»‏ واى بر كم‏ فروشان ؛ معنای مطففین چیست؟ مطففین یعنی کم فروشان یعنی کسانی که در کسب و کار کم می گذارند.

در ادامه آمده است: «الَّذينَ إِذَا اكْتالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ، وَ إِذا كالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ، أَ لا يَظُنُّ أُولئِكَ أَنَّهُمْ مَبْعُوثُونَ، لِيَوْمٍ عَظيمٍ»؛ آنان كه وقتى براى خود پيمانه مى‏كنند، حق خود را بطور كامل مى‏گيرند؛ امّا هنگامى كه مى‏خواهند براى ديگران پيمانه يا وزن كنند، كم مى‏گذارند! آيا آنها گمان نمى‏كنند كه برانگيخته مى‏شوند، در روزى بزرگ! در ادامه می فرماید: «يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعالَمين» روزى كه مردم در پيشگاه پروردگار جهانيان مى‏ايستند .

برخی از مفسران در شان نزول آیه ، بیان کرده اند که هنگامی که پیامبر اکرم (ص) وارد مدینه شد بسیاری از مردم سخت دچار این مساله کم فروشی بودند و معاملات آلوده ای داشتند، از ابن عباس گزارش شده که خداوند این آیات را در آنجا نازل کرد و آنها نیز پذیرفتند و کم فروشی را ترک کردند .

در حدیث دیگری نیز آمده است که جمعی از اهل مدینه تاجر بوده اند و در کار خود کم فروشی می کرده اند و بسیاری از معاملات آنها حرام بود تا آن که آیات یاد شده نازل شد و حضرت رسول اکرم (ص) آنها را برای اهل مدینه تلاوت کرد و در مدینه مردی به نام ابوجهینه بود که دو پیمانه بزرگ و کوچک داشت، به هنگام خریدن از پیمانه بزرگ استفاده می کرد و در هنگام فروش از پیمانه کوچک استفاده می کرد، آیات نازل شد و هشداری برای او و امثال او بود . (2)

در هر حال در آغاز سوره با تعبیر « ویل للمطففین » پایان ناخوش این شرایط سخت را یاد آوری می کند و در ادامه می فرماید «الَّذينَ إِذَا اكْتالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ، وَ إِذا كالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ»؛ هنگامی که می خواهند برای خود کیل کنند چیزی کم نمی گذارند و حق خود را به طور کامل می گیرند، اما هنگامی که می خواهند برای دیگران پیمانه کنند از آنها کم می گذارند.

در ادامه آیه آنها را با یک جمله استفهامی توبیخ می کند و مورد تهدید قرار می دهد که «أَ لا يَظُنُّ أُولئِكَ أَنَّهُمْ مَبْعُوثُونَ، لِيَوْمٍ عَظيم»؛ آیا آنها باور ندارند که برانگیخته می شوند در روز عظیم؟ روزی که هول و وحشت آن بسیار عظیم است .

روزی که مردم از قبرها بیرون می آیند و در پیشگاه رب العالمین حاضر می شوند. یعنی اگر آنها قیامت را باور داشتند و می دانستند که حساب وجود دارد و تمام اعمالشان در دادگاه بزرگ الهی نشان داده می شود، هرگز به اندازه کمی نیز کار زشت نمی کردند و همه ی رفتارها خود را بر روشی نیک انجام می دادند ؛ به کسی ظلم نمی کردند و بنابراین تعبیر یاد شده ، بسیار مهم است خصوصا این که می فرماید «أَ لا يَظُنُّ»؛ تعبیر «يَظُنُّ» که در آیه آمده است به معنای یقین است و باید یقین کنند .

در هر حال کم فروشی که در آیات از آن یاد شد از مهمترین عوامل فساد در روی زمین است و خداوند بدان اشاره می کند ؛ آنچنانکه در داستان شعیب آمده، آنجا که قوم را مخاطب ساخته و می گوید: «فَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَ الْميزانَ وَ لا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُم‏»؛ بنابراين، حق پيمانه و وزن را ادا كنيد! (3)و از اموال مردم چيزى نكاهيد .

منظور از حق مردم ، حقوق مادی نیست و حقوق معنوی را نیز شامل میشود ؛ هر گاه امری را داوری می کنید، حق کسی را بررسی می کنید مواظب باشید که حق انسانی را کم نگذاشته باشید.

به این ترتیب می توان گفت کم فروشی و ترک عدالت چه در پیمانه و وزن و چه در امور معنوی مهم است و انسان باید به مفاسد اجتماعی آن توجه داشته باشد .

از حضرت علی روایت شده که فرمود: يَا مَعْشَرَ التُّجَّار الْفِقْهَ ثُمَّ الْمَتْجَرَ؛ ای تاجران قبل از اینکه تجارت کنید اول احکامش را یاد بگیرید و بعد به تجارت بپردازید. حضرت می فرمایند قبل از تجارت ، فقه آن را بیاموزید و آورده شده که حضرت این جمله را سه بار در بازار بیان کرد و در پایان فرمود: التاجر فاجر و الفاجر فى النار، الا من اخذ الحق و اعطى الحق؛ تاجر فاجر است و فاجر در دوزخ است؛ مگر آن تاجری که به مقدار حق خویش از مردم بگیرد و حق مردم را بپردازد .

بنابراین آیات و روایات بیان شده (4)، همه اشاره به آن دارد که قیامت روزی است که همه باید در آن پاسخگو باشند و باید انسان در پیشگاه الهی آماده باشد

--------------------------------------------------
1-مطففین،6
2- مجمع البیان، ج 10، ص 687
3- اعراف، 85
4- کافی ، ج 5، ص 150؛ من لا یحضره الفقیه، ج 3 ، ص 195